Domain (Alan Adı) Nedir?

Alan adı, bir web sitesine veya e-posta sistemine ulaşmak için kullanılan, insanlar tarafından okunabilir internet adresidir. Domain, teknik olarak sayısal IP adreslerinin yerini tutan ve kayıt kuruluşları aracılığıyla belirli bir süre için tahsis edilen benzersiz bir isimdir.

Domain Nasıl Çalışır?

Alan adı, tarayıcıya yazıldığı anda tek başına bir içerik taşımaz; arka planda bir isim çözümleme süreci başlatır. Bu süreç, yazdığınız ismi sunucunun gerçek adresine, yani bir IP adresine dönüştürerek bağlantının kurulmasını sağlar.

Sunucular birbirleriyle 192.0.2.10 gibi IPv4 veya 2001:db8::1 gibi IPv6 biçimindeki sayısal adresler üzerinden haberleşir. Bu adresleri akılda tutmak pratik olmadığı için isim sistemi geliştirilmiştir. Alan adı, bu sayısal adresin önüne geçen bir etiket görevi görür ve sunucu adresi değiştiğinde bile ziyaretçinin kullandığı adresin aynı kalmasına imkân tanır.

Çözümleme isteği önce kullanıcının bağlı olduğu çözümleyici sunucuya gider. Çözümleyici, cevabı önbelleğinde bulamazsa sırasıyla kök sunuculara, ardından ilgili uzantının sunucularına ve son olarak alan adının yetkili ad sunucularına başvurur. Dönen kayıt, kaydın TTL değeri boyunca önbellekte tutulur; bu nedenle yapılan bir değişikliğin tüm ağlarda görünmesi belirli bir süre alabilir.

Alan Adı Yapısı: Bölümler ve Yazım Kuralları

Her domain, noktalarla ayrılmış etiketlerden oluşur ve bu etiketler sağdan sola doğru hiyerarşik bir yapı kurar. Örneğin blog.ornekfirma.com adresinde com uzantıyı, ornekfirma tescil edilen ismi, blog ise alt alan adını temsil eder.

Uzantı, yani üst seviye alan adı (TLD) hiyerarşinin en üstünde yer alır. Domain kaydı sırasında satın alınan kısım, uzantının hemen solundaki ikinci seviye isimdir. Alt alan adları ise sahip olunan alan adının altında, ek bir ücret ödemeden ad sunucusu üzerinden tanımlanır ve farklı bir sunucuya ya da farklı bir hizmete yönlendirilebilir.

Yazım kuralları DNS standartlarıyla belirlenmiştir ve kayıt sırasında doğrudan etkili olur:

• Harf, rakam ve tire karakterleri kullanılır; boşluk ve çoğu özel karakter kabul edilmez.
• Tire karakteri ismin başında veya sonunda yer alamaz.
• Her etiket en fazla 63 karakter, tam alan adı ise yaklaşık 253 karakter uzunluğunda olabilir.
• Büyük ve küçük harf ayrımı yapılmaz; OrnekFirma.com ile ornekfirma.com aynı adrese karşılık gelir.
• Türkçe karakter içeren adresler, arka planda xn-- ön ekiyle başlayan punycode biçimine dönüştürülerek kaydedilir.

Alan Adı ve DNS İlişkisi

Domain ile DNS arasındaki bağ, alan adının hangi sunucuya işaret ettiğini belirleyen yapıdır. Kayıt kuruluşu üzerinden tanımlanan ad sunucuları, o alan adına ait tüm kayıtların hangi DNS bölgesinden okunacağını kayıt otoritesine bildirir.

Ad sunucuları tanımlandıktan sonra adresin davranışı DNS bölge kayıtlarıyla yönetilir. A kaydı alan adını bir IPv4 adresine, AAAA kaydı IPv6 adresine bağlar. CNAME kaydı bir adı başka bir ada yönlendirir. MX kaydı e-postaların hangi sunucuya teslim edileceğini belirler. TXT kayıtları ise SPF, DKIM gibi e-posta doğrulama bilgileri ve alan adı sahipliğini kanıtlayan doğrulama değerleri için kullanılır.

SSL sertifikası talep edildiğinde de doğrulama genellikle alan adı üzerinden yapılır; sertifika sağlayıcısı, isteyen tarafın o adres üzerinde kontrolü olduğunu DNS kaydı veya dosya doğrulaması ile görmek ister. Bu nedenle ad sunucusu veya kayıt değişikliklerinde, TTL süresine bağlı olarak hem site erişimi hem de e-posta teslimi geçici biçimde eski yapılandırmaya göre çalışmaya devam edebilir.

Domain Türleri ve Özellikleri

Domain türleri, uzantının yönetim biçimine ve alan adının hiyerarşideki konumuna göre ayrışır. Bu ayrım, kayıt koşullarını, başvuru sırasında istenen bilgileri ve adresin nasıl kullanılabileceğini belirler.

• gTLD: Belirli bir ülkeye bağlı olmayan genel uzantılardır; kayıt kuralları ICANN sözleşmeleri çerçevesinde yürütülür ve çoğu herkesin kaydına açıktır.
• ccTLD: Ülke kodlarına karşılık gelen uzantılardır; yerel kayıt otoritesinin belirlediği koşullar, belge talebi veya ikamet şartı içerebilir.
• Yeni gTLD: Sektör, meslek veya konu adlarından oluşan uzantılardır; ismin kendisi kısa kaldığında anlamı uzantıyla tamamlama imkânı verir.
• Kısıtlı TLD: Yalnızca belirli kurum tiplerine açık uzantılardır; uygunluk doğrulanmadan kayıt tamamlanmaz.
• Alt alan adı: Mevcut alan adının altında DNS üzerinden oluşturulan adreslerdir; ayrı bir kayıt işlemi gerektirmez ve farklı sunuculara yönlendirilebilir.
• IDN alan adı: Latin alfabesi dışındaki karakterleri veya Türkçe harfleri içeren adreslerdir; teknik kayıt punycode biçiminde tutulur.

Bu türler birbirinin alternatifi olduğu kadar tamamlayıcısı da olabilir. Bir marka, ana sitesini genel bir uzantıda yayınlayıp ülke kodlu karşılığını da kaydederek ismin başkası tarafından kullanılmasının önüne geçebilir. Kurumsal yapılarda ise destek, blog ve panel gibi hizmetler ayrı alan adı satın almak yerine alt alan adlarıyla ayrıştırılır.

Domain ile Hosting Arasındaki Farklar

Domain ve hosting, bir web sitesinin yayına alınması için birlikte çalışan ancak işlevleri birbirinden ayrı iki hizmettir. Alan adı adresi temsil eder, hosting ise o adres çağrıldığında gösterilecek dosyaların barındığı sunucu alanını sağlar.

Alan adı bir kayıt kuruluşu üzerinden belirli bir süre için tahsis edilir ve bu süre boyunca aynı ismin başkası tarafından kaydı engellenir. Hosting ise disk alanı, işlemci ve bellek gibi kaynakların kiralanmasıdır; site dosyaları, veritabanı ve çoğu durumda e-posta kutuları bu kaynaklar üzerinde tutulur. İki hizmet farklı firmalardan alınabilir; bağlantı, alan adının ad sunucuları hosting sağlayıcısının sunucularına yönlendirilerek kurulur.

Fark pratikte en çok süre ve taşıma konularında hissedilir. Hosting paketi sona erdiğinde site erişime kapanır fakat alan adı yenilendiği sürece size ait kalır ve başka bir sunucuya yönlendirilebilir. Alan adının süresi dolduğunda ise sunucudaki dosyalar yerinde dursa bile adres üzerinden erişim ve e-posta trafiği durur. Bu nedenle iki hizmetin yenileme tarihleri ayrı ayrı takip edilir.

Web Sitesi İçin Domain Seçerken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Alan adı seçimi, yalnızca domain sorgulama ile boşta olan bir isim bulmaktan ibaret değildir; marka iletişimi, teknik kullanım ve hukuki uygunluk birlikte değerlendirilir. İsim bir kez duyurulduktan sonra değiştirilmesi, bağlantıların ve yazışmaların yeniden yapılandırılmasını gerektirir.

• İsmi kısa tutun ve telefonda söylendiğinde doğru yazılabilecek sadelikte seçin.
• Marka adıyla uyumlu bir yapı kurun; sitede kullanılan isimle kurumsal isim arasındaki kopukluğu azaltın.
• Tire ve rakam kullanımından mümkün olduğunca kaçının; bu karakterler sözlü iletişimde karışıklık yaratır.
• Türkçe karakter içeren adreslerde Latin alfabesiyle yazılmış karşılığını da değerlendirin.
• Hedef kitlenizin bulunduğu pazara uygun uzantıyı önceliklendirin.
• Seçtiğiniz ismin başka bir markanın tescilli hakkıyla çakışıp çakışmadığını kayıt öncesinde marka sorgulama ile kontrol edin.

Benzer yazımların ayrıca kaydedilmesi, yaygın yazım hatalarının ve farklı uzantıların başkası tarafından kullanılma ihtimalini azaltır. Bu ek kayıtlar ana adrese yönlendirilerek tek bir adres üzerinden trafik toplanabilir. E-posta kullanımı da seçimi etkileyen bir noktadır; uzun ve karmaşık bir isim, kurumsal e-posta adreslerinin yazımını zorlaştırır.