Arama Alışkanlıklarını Nasıl Değiştiriyor? Yapay Zeka Asistanları Arasındaki Farklar?

Uzun yıllar boyunca internet üzerindeki bilgiye ulaşmanın yolu büyük ölçüde arama motorlarından geçti. Kullanıcılar bir soruya cevap aradığında Google’a giriyor, çıkan sonuçlar arasından seçim yapıyordu. Bugün ise bu davranış kökten değişmeye başladı. Artık birçok kullanıcı, “En iyi ürün hangisi?”, “Bu marka güvenilir mi?” ya da “Hangisini tercih etmeliyim?” gibi soruları doğrudan yapay zeka asistanlarına yöneltiyor. Yapay zeka asistanları, klasik arama motorlarından farklı olarak kullanıcıya bir sonuç listesi sunmaz. Bunun yerine, web üzerindeki bilgileri tarar, değerlendirir ve tek bir yanıt üretir. Bu yanıt çoğu zaman birkaç markayı, ürünü ya da kaynağı doğrudan önerir. Bu da arama dünyasında görünürlük kavramını tamamen farklı bir noktaya taşır.

Yapay Zeka Asistanları Nasıl Çalışır?

Yapay zeka asistanları, cevap üretirken interneti insanlar gibi okumaz. Onlar için önemli olan; içeriğin erişilebilir olması, yapısının anlaşılır olması ve güven sinyalleri taşımasıdır. Bir site, teknik olarak taranabiliyorsa ve içeriği bağlamı net şekilde anlatıyorsa, yapay zeka bu kaynağı kullanabilir. Aksi durumda, içerik ne kadar kaliteli olursa olsun sistem tarafından görmezden gelinebilir. Bu asistanlar, web üzerindeki bilgileri yalnızca çekmekle kalmaz; aynı zamanda bunları karşılaştırır, özetler ve kullanıcının niyetine uygun hale getirir. Bu nedenle artık “kaçıncı sıradayım?” sorusu, yerini “beni cevap olarak seçiyor mu?” sorusuna bırakıyor.

Gemini: Google Aramanın Yapay Zeka Katmanı

Gemini, Google’ın klasik arama altyapısının üzerine inşa ettiği bir yapay zeka asistanıdır. Google’ın yıllardır kullandığı indeksleme, güven ve kalite sinyallerini temel alır; ancak bu bilgileri kullanıcıya liste halinde değil, anlamlandırılmış cevaplar olarak sunar. Gemini’nin farkı, Google SEO ekosistemine oldukça yakın çalışmasıdır. Bu da onu diğer yapay zeka asistanlarından ayırır. İçerikler hâlâ SEO temellerine dayanır; ancak artık daha net, daha bağlamsal ve cevap üretmeye uygun bir yapı beklenir.

ChatGPT: Kaynağı Seçen ve Anlatan Asistan

ChatGPT, kullanıcıların özellikle ürün araştırması ve karşılaştırma yaparken sıkça başvurduğu bir asistan haline geldi. Burada kritik fark, ChatGPT’nin her web sitesini otomatik olarak dikkate almamasıdır. Sadece erişebildiği, bağlamını anlayabildiği ve güvenilir bulduğu kaynaklardan faydalanır. Bu da şunu beraberinde getirir: Eğer bir web sitesi yapay zeka botlarına kapalıysa ya da teknik olarak okunabilir değilse, ChatGPT için adeta yok kabul edilir. Kullanıcı sorsa bile, asistan o kaynağı cevaplarına dahil etmez.

Perplexity: Kaynağı Gösteren Yapay Zeka

Perplexity, yapay zeka asistanları arasında en “araştırma odaklı” olanlardan biridir. Ürettiği cevapları desteklemek için kullandığı kaynakları açıkça gösterir ve kullanıcıyı doğrudan bu sitelere yönlendirir. Bu yönüyle Perplexity, yalnızca bilgi sunan değil, aynı zamanda trafik üreten bir asistandır. Ancak burada da temel kriter aynıdır: Site erişilebilir, hızlı ve güvenilir olmalıdır. Aksi halde Perplexity, içeriği cevaplarına dahil etmez.

Yapay Zeka Asistanları Arasındaki Temel Fark Nerede?

Bu asistanların her biri farklı bir yaklaşım benimser. Gemini, Google ekosisteminin devamı gibidir. ChatGPT, seçici davranır ve yalnızca uygun gördüğü kaynakları anlatır. Perplexity ise anlatmakla yetinmez, kaynağı da gösterir. Ancak ortak noktaları çok nettir: Hepsi web sitelerini bir bot gözüyle değerlendirir. İçerik kadar, teknik erişilebilirlik ve güven sinyalleri de belirleyici hale gelmiştir.

Arama Davranışının Yeni Gerçeği

Bugün kullanıcılar bir ürünü veya markayı araştırırken yalnızca Google sonuçlarını taramıyor. Yapay zeka asistanlarına danışıyor, onların özetlediği bilgilere güveniyor ve çoğu zaman kararını bu önerilere göre veriyor. Bu da markalar için yeni bir gerçeklik yaratıyor: Görünürlük artık yalnızca sıralamayla ölçülmüyor. Yapay zeka asistanlarının sizi cevap olarak seçip seçmediği, dijital dünyadaki varlığınızı doğrudan etkiliyor.

Gemini, ChatGPT ve Perplexity Aynı Şeyi mi Yapıyor?

Yüzeyde benzer görünüyorlar ama çalışma biçimleri oldukça farklı. Gemini, Google’ın bildiğimiz arama dünyasının yeni yüzü gibi. Google’ın yıllardır kullandığı güven, kalite ve otorite sinyallerini alıyor; ama bunları kullanıcıya klasik “link listesi” şeklinde değil, daha akıllı ve bağlamsal cevaplar olarak sunuyor. Yani Google SEO hâlâ önemli ama artık tek başına yeterli değil.

ChatGPT ise daha seçici. Herkesi dinlemiyor. Ulaşabildiği, anlayabildiği ve güvenilir bulduğu kaynakları anlatıyor. Eğer siteniz teknik olarak bu sistemlere kapalıysa, ChatGPT için adınız hiç geçmemiş gibi oluyor. Perplexity ise işi biraz daha ileri götürüyor. Cevap verirken nereden beslendiğini açıkça gösteriyor. “Bu bilgiyi şu kaynaktan aldım” diyor ve kullanıcıyı doğrudan o siteye yönlendiriyor. Bu da onu sadece bir cevap makinesi değil, aynı zamanda bir trafik kaynağı haline getiriyor.

Görünürlük Artık Sıralama Değil, Seçilme Meselesi

Eskiden dijital dünyada görünürlük demek, Google’da ilk sayfada olmak demekti. Bugün bu tanım sessizce değişiyor. Çünkü yapay zeka asistanları 10 sonucu birden göstermiyor. Çoğu zaman sadece birkaç tanesini, hatta bazen sadece bir tanesini seçiyor.

Bu da şunu ifade ediyor:
Artık yarış “kaçıncı sıradayım?” yarışı değil.
“Cevap olarak seçiliyor muyum?” yarışı. Ve bu yarışta teknik erişilebilirlik, güven ve netlik her zamankinden daha önemli.

Yapay Zeka Sizi Neden Yok Sayabilir?

Bunu kişisel algılamamak gerekiyor. Yapay zeka sizi kötü olduğu için değil, göremediği için yok sayar. Robots.txt ayarları, gereksiz karmaşık sayfa yapıları, ağır script’ler veya güven sinyali taşımayan içerikler, bu asistanların sitenizi pas geçmesine neden olabilir. Bu yüzden bazı markalar Google’da çok güçlü görünürken, yapay zeka asistanlarının cevaplarında hiç yer almaz. Çünkü bu iki dünya artık birebir aynı kurallarla çalışmıyor.

Arama Davranışı Değişti, Oyun Değişti

Bugün kullanıcılar bilgiye ulaşmak istediklerinde daha az tıklamak, daha az düşünmek ve daha hızlı karar vermek istiyor. Yapay zeka asistanları da tam olarak bunu sunuyor. Bu da onları sadece bir araç değil, karar ortağı haline getiriyor.

Markalar için bu şu anlama geliyor:
Artık sadece arama motorları için değil, yapay zekalar için de anlaşılır ve erişilebilir olmak gerekiyor.

Yapay Zeka Asistanlarında Sıralama Almak İçin Teknik Rehber

(Gemini, ChatGPT, Perplexity için AI Search Optimization – AISO)

Yapay zeka asistanlarında “sıralama” kavramı, Google’daki gibi 1–10 arası bir liste anlamına gelmez. Burada amaç ilk sayfa değil, cevap olarak seçilmektir.
Bu da klasik SEO kurallarının ötesinde, erişilebilirlik, taranabilirlik ve güven sinyallerinin makinelere doğru şekilde sunulmasını gerektirir.

Bu rehberde, AI asistanlarının bir siteyi teknik olarak nasıl değerlendirdiğini ve sıralama (önerilme) almak için hangi adımların atılması gerektiğini net şekilde ele alıyoruz.

1. AI Bot Erişimi: Görünür Olmanın Ön Koşulu

Yapay zeka asistanları sizi değerlendirebilmek için önce erişebilmelidir. Bu en temel ama en sık yapılan hatadır. Birçok sitede robots.txt dosyası, farkında olmadan AI botlarını engeller. Özellikle güvenlik veya “bot trafiğini azaltma” amacıyla yapılan kısıtlamalar, AI asistanları için sitenin tamamen görünmez olmasına neden olabilir. Teknik olarak yapılması gereken, Google dışındaki AI botlarının beyaz listeye alınmasıdır. Erişim yoksa kalite, içerik veya otorite hiçbir anlam ifade etmez.

2. Tarama Verimliliği ve Hesaplama Maliyeti (Compute Cost)

AI botlar, klasik arama botlarından daha pahalı çalışır. Bu yüzden siteleri tararken hesaplama maliyetine çok daha duyarlıdırlar. Ağır JavaScript yapıları, client-side render edilen sayfalar, gereksiz animasyonlar ve third-party script’ler AI botlar için ciddi bir negatif sinyaldir. Bot, sayfayı anlamak için çok fazla kaynak harcıyorsa, siteyi pas geçebilir.

Bu nedenle:

• Kritik içeriklerin server-side render edilmesi
• Ana içeriğin JS’e bağımlı olmaması
• Gereksiz script’lerin kaldırılması

AI sıralaması için doğrudan etkili teknik adımlardır.

3. Net İçerik Yapısı: AI Cevap Üretmek İster

Yapay zeka asistanları içerikleri “okumaz”, parçalar ve anlam bloklarına ayırır.
Bu nedenle içerik yapısı, cevap üretmeye uygun olmalıdır.

Teknik olarak bu şunları ifade eder:

• Tek bir sayfada tek ana konu
• Açık ve hiyerarşik başlık yapısı
• Tanım cümlelerinin net olması
• Gereksiz giriş paragraflarından kaçınılması

AI, özellikle “nedir”, “nasıl çalışır”, “neden önemlidir” gibi sorulara doğrudan cevap verebilen içerikleri tercih eder.

4. E-E-A-T Sinyallerinin Makineye Anlatılması

E-E-A-T (Experience, Expertise, Authoritativeness, Trust) artık sadece insanlar için değil, makineler için de okunabilir olmalıdır.

Teknik açıdan bu şu anlama gelir:

• Yazar bilgileri açık ve yapılandırılmış olmalı
• Kurumsal sayfalar (Hakkımızda, İletişim) net olmalı
• İçeriklerin kimin tarafından yazıldığı anlaşılmalı
• Marka ile içerik arasında tutarlılık olmalı

AI asistanları, “bu bilgiyi kim söylüyor?” sorusuna net cevap bulamadığında içeriği zayıf kabul eder.

5. Kaynaklanabilirlik: AI Alıntı Yapmak İster

Özellikle Perplexity ve benzeri sistemler, cevaplarında kaynak göstermek ister. Bu yüzden içeriklerin:

• Alıntılanabilir
• Bölünebilir
• Net ifadeler içermesi

çok kritiktir.

Uzun, dağınık ve belirsiz metinler yerine; kısa ama kesin ifadeler, AI tarafından daha kolay seçilir.

6. URL ve Sayfa Stabilitesi

AI asistanları, sık değişen URL yapılarından hoşlanmaz.
Bir sayfanın:

• Sürekli taşınması
• Parametrelerle boğulması
• Aynı içeriğin farklı URL’lerde sunulması

güven sinyallerini zayıflatır. Bu nedenle canonical yapılar, temiz URL’ler ve kalıcı içerik adresleri, AI sıralaması için önemlidir.

7. Güncellik ve Versiyonlama Mantığı

AI asistanları, “en güncel” bilgiyi sunmak ister. Ancak bu, her içeriğin sürekli yeniden yazılması anlamına gelmez.

Teknik olarak önemli olan:

• İçeriğin güncellendiğinin net şekilde anlaşılması
• Tarihlerin şeffaf olması
• Büyük değişikliklerin sayfa içinde belirtilmesi

Bu, AI için “bu içerik hâlâ geçerli mi?” sorusunun cevabıdır.

8. AI Sıralaması ≠ Google Sıralaması

En kritik fark şudur:
Google sıralama sinyalleri ile AI sıralama sinyalleri örtüşür ama birebir aynı değildir.

AI için:

• Erişilebilirlik
• Anlaşılabilirlik
• Hesaplama maliyeti
• Güvenin makineye anlatılabilirliği

çok daha ön plandadır.

Bu nedenle Google’da iyi olan bir site, AI dünyasında görünmez olabilir. Tersi de mümkündür.

AI Asistanları İçin Optimizasyon Bir “Teknik Disiplin”dir

Yapay zeka asistanlarında sıralama almak, tek bir ayar ya da tek bir içerik çalışmasıyla olmaz. Bu, SEO’nun evrim geçirmiş hâlidir.

2026’ya giderken kazanan siteler:

• AI botlarını engellemeyen
• Hafif, hızlı ve okunabilir yapılar sunan
• Güven sinyallerini makinelere açıkça anlatan
• Cevap üretmeye uygun içerikler barındıran siteler olacaktır.

Kaynakça

1. Google Search Central
   How Search Works
   https://developers.google.com/search/docs/fundamentals/how-search-works
   → Google’ın bot erişimi, tarama ve değerlendirme mantığının temel kaynağı. AI tabanlı arama sistemlerinin çıkış noktası.
2. Google Developers (Web.dev)
   Core Web Vitals & User Experience
   https://web.dev/vitals/
   → Performans, hesaplama maliyeti ve gerçek kullanıcı deneyiminin ölçümü.
3. Google Developers
   E-E-A-T and Quality Guidelines
   https://developers.google.com/search/docs/fundamentals/creating-helpful-content
   → E-E-A-T kavramının resmi Google tanımı ve içerik güven sinyalleri.
4. Google Search Central Blog
   Search Generative Experience (SGE)
   https://developers.google.com/search/blog
   → Google’ın AI destekli arama yaklaşımının resmi duyuruları ve yönü.
5. OpenAI
   How ChatGPT Uses Web Content
   https://platform.openai.com/docs
   → ChatGPT’nin web içeriklerine yaklaşımı, erişim ve kaynak seçimi prensipleri.
6. Perplexity AI
   How Perplexity Works
   https://www.perplexity.ai/hub
   → Kaynak gösterme, içerik seçimi ve web tarama yaklaşımı.